10 podstawowych komend Linux, które musisz znać

Linux to potężny system operacyjny, który dominuje w świecie serwerów, chmury obliczeniowej i programowania. Dla wielu początkujących użytkowników praca w terminalu może wydawać się trudna i nieintuicyjna. Jednak znajomość podstawowych komend to klucz do efektywnej pracy z systemem Linux. W tym artykule przedstawimy 10 najważniejszych poleceń, które powinieneś znać, niezależnie od tego, czy dopiero zaczynasz przygodę z Linuxem, czy chcesz uporządkować swoją wiedzę.

1. ls – wyświetlanie zawartości katalogu

Komenda ls (list) to prawdopodobnie najczęściej używane polecenie w terminalu Linux. Służy do wyświetlania listy plików i katalogów w bieżącej lokalizacji.

Podstawowe użycie:

ls

Przydatne opcje:

• ls -l – wyświetla szczegółowe informacje o plikach (uprawnienia, właściciel, rozmiar, data modyfikacji)
• ls -a – pokazuje wszystkie pliki, w tym ukryte (zaczynające się od kropki)
• ls -lh – wyświetla rozmiary plików w czytelnym formacie (KB, MB, GB)
• ls -R – rekursywnie wyświetla zawartość podkatalogów

Komenda ls to pierwszy krok do orientacji w systemie plików. Dzięki niej szybko sprawdzisz, co znajduje się w danym katalogu i podejmiesz dalsze decyzje dotyczące pracy z plikami.

2. cd – nawigacja między katalogami

Komenda cd (change directory) umożliwia przemieszczanie się między katalogami w systemie plików. To podstawowe narzędzie nawigacji w terminalu.

Podstawowe użycie:

cd /ścieżka/do/katalogu

Przydatne skróty:

• cd ~ lub samo cd – przechodzi do katalogu domowego użytkownika
• cd .. – przechodzi o jeden poziom wyżej w hierarchii katalogów
• cd - – wraca do poprzedniego katalogu
• cd / – przechodzi do katalogu głównego systemu

Sprawne poruszanie się po strukturze katalogów znacząco przyspiesza pracę w terminalu. Warto zapamiętać te skróty, aby uniknąć wpisywania długich ścieżek.

3. pwd – sprawdzanie bieżącej lokalizacji

Komenda pwd (print working directory) wyświetla pełną ścieżkę do katalogu, w którym aktualnie się znajdujesz. To proste, ale niezwykle przydatne polecenie, szczególnie gdy zagubisz się w systemie plików.

Użycie:

pwd

Wynik może wyglądać na przykład tak: /home/user/documents/projekty. Dzięki temu zawsze wiesz, gdzie jesteś i możesz łatwiej planować dalsze działania.

4. mkdir – tworzenie nowych katalogów

Komenda mkdir (make directory) służy do tworzenia nowych folderów w systemie plików.

Podstawowe użycie:

mkdir nazwa_katalogu

Przydatne opcje:

• mkdir -p katalog1/katalog2/katalog3 – tworzy całą strukturę katalogów, nawet jeśli katalogi nadrzędne nie istnieją
• mkdir katalog1 katalog2 katalog3 – tworzy wiele katalogów jednocześnie

Organizacja plików w logiczne katalogi to fundament porządku w systemie. Komenda mkdir ułatwia budowanie przejrzystej struktury projektów.

5. rm – usuwanie plików i katalogów

Komenda rm (remove) służy do usuwania plików i katalogów. Należy jej używać ostrożnie, ponieważ usunięte dane są trudne do odzyskania.

Podstawowe użycie:

rm nazwa_pliku

Przydatne opcje:

• rm -r katalog – usuwa katalog wraz z całą jego zawartością (rekursywnie)
• rm -f plik – wymusza usunięcie bez pytania o potwierdzenie
• rm -i plik – pyta o potwierdzenie przed usunięciem (bezpieczniejsza opcja)

UWAGA: Komenda rm -rf / może usunąć cały system! Zawsze dokładnie sprawdzaj, co usuwasz, szczególnie używając opcji -r i -f.

6. cp – kopiowanie plików i katalogów

Komenda cp (copy) kopiuje pliki lub katalogi z jednej lokalizacji do drugiej.

Podstawowe użycie:

cp plik_źródłowy plik_docelowy

Przydatne opcje:

• cp -r katalog_źródłowy katalog_docelowy – kopiuje katalog wraz z całą zawartością
• cp -i plik1 plik2 – pyta o potwierdzenie, jeśli plik docelowy już istnieje
• cp -u plik1 plik2 – kopiuje tylko wtedy, gdy plik źródłowy jest nowszy od docelowego

Kopiowanie plików to częsta operacja podczas tworzenia kopii zapasowych, duplikowania projektów czy przygotowywania środowisk testowych.

7. mv – przenoszenie i zmiana nazw plików

Komenda mv (move) służy zarówno do przenoszenia plików między katalogami, jak i do zmiany ich nazw.

Przenoszenie pliku:

mv plik.txt /ścieżka/docelowa/

Zmiana nazwy pliku:

mv stara_nazwa.txt nowa_nazwa.txt

Przydatne opcje:

• mv -i plik1 plik2 – pyta o potwierdzenie, jeśli plik docelowy już istnieje
• mv -n plik1 plik2 – nie nadpisuje istniejącego pliku docelowego

Komenda mv jest bardzo uniwersalna i pozwala na szybką reorganizację struktury plików bez potrzeby kopiowania i usuwania.

8. cat – wyświetlanie zawartości plików

Komenda cat (concatenate) wyświetla zawartość plików tekstowych bezpośrednio w terminalu. Jest idealna do szybkiego podglądu krótkich plików.

Podstawowe użycie:

cat plik.txt

Przydatne opcje:

• cat plik1.txt plik2.txt – wyświetla zawartość wielu plików jeden po drugim
• cat -n plik.txt – numeruje wyświetlane linie
• cat plik1.txt > plik2.txt – przekierowuje zawartość do nowego pliku

Dla dłuższych plików lepiej użyć komend less lub more, które umożliwiają przewijanie zawartości. (Wdrażamy serwery i systemy Linux)

9. grep – wyszukiwanie tekstu w plikach

Komenda grep to potężne narzędzie do wyszukiwania wzorców tekstowych w plikach. Jest niezbędna przy analizie logów, kodu źródłowego czy dużych zbiorów danych tekstowych.

Podstawowe użycie:

grep "szukana_fraza" plik.txt

Przydatne opcje:

• grep -i "fraza" plik.txt – wyszukiwanie bez rozróżniania wielkości liter
• grep -r "fraza" katalog/ – przeszukuje rekursywnie wszystkie pliki w katalogu
• grep -n "fraza" plik.txt – wyświetla numery linii, w których znaleziono frazę
• grep -v "fraza" plik.txt – wyświetla linie NIE zawierające danej frazy

Komenda grep często współpracuje z innymi poleceniami poprzez potoki (pipe), na przykład: ls -l | grep "txt" wyświetli tylko pliki tekstowe.

10. chmod – zarządzanie uprawnieniami plików

Komenda chmod (change mode) służy do modyfikowania uprawnień dostępu do plików i katalogów. W systemie Linux każdy plik ma określone uprawnienia dla właściciela, grupy i innych użytkowników. (linux.org)

Podstawowe użycie:

chmod 755 skrypt.sh

System uprawnień:

• r (read) = 4 – prawo do odczytu
• w (write) = 2 – prawo do zapisu
• x (execute) = 1 – prawo do wykonania

Wartość 755 oznacza:

• Właściciel: 7 (4+2+1) – pełne uprawnienia
• Grupa: 5 (4+1) – odczyt i wykonanie
• Inni: 5 (4+1) – odczyt i wykonanie

Alternatywna składnia:

chmod u+x skrypt.sh

Dodaje uprawnienie wykonania (x) dla właściciela (u – user).

Zarządzanie uprawnieniami to kluczowy element bezpieczeństwa systemu Linux. Nieprawidłowe uprawnienia mogą prowadzić do luk bezpieczeństwa lub uniemożliwić działanie programów.

Dodatkowe wskazówki dla początkujących

Autouzupełnianie: Naciśnij klawisz Tab podczas wpisywania nazwy pliku lub katalogu – terminal automatycznie uzupełni nazwę lub pokaże dostępne opcje.

Historia komend: Strzałki góra/dół pozwalają przeglądać poprzednio wykonane komendy. Możesz też użyć history, aby zobaczyć pełną listę.

Pomoc: Większość komend obsługuje opcję --help lub -h, która wyświetla informacje o dostępnych opcjach. Można też użyć komendy man (np. man ls), aby otworzyć szczegółowy podręcznik.

Kombinacja klawiszy Ctrl+C: Przerywa wykonywanie bieżącej komendy. Przydatne, gdy proces trwa zbyt długo lub wykonujesz błędną operację. (Magazyn Linuxa)

Podsumowanie

Opanowanie tych 10 podstawowych komend Linux to fundament efektywnej pracy w terminalu. Choć na początku może to wydawać się skomplikowane, regularne ćwiczenie szybko sprawi, że te polecenia staną się drugą naturą. Pamiętaj, że terminal to nie tylko narzędzie dla administratorów systemów – programiści, analitycy danych i wielu innych specjalistów korzysta z niego codziennie.

Im więcej czasu spędzisz w terminalu, tym bardziej docenisz jego moc i elastyczność. Linux oferuje setki innych komend i narzędzi, ale te 10 pozwoli Ci rozpocząć produktywną pracę już dziś. W mIT group pomagamy firmom i specjalistom w rozwoju kompetencji technicznych – jeśli chcesz pogłębić swoją wiedzę o Linuxie, skontaktuj się z nami.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Michał Szapiel

W zalewie informacji czuję się jak ryba w wodzie. Uwielbiam wyszukiwać technologiczne perełki i nietuzinkowe rozwiązania, które realnie usprawniają biznes. Praca w Agile i SCRUM to dla mnie standard, ale to pasja do pisania o technologii, grafice i programowaniu napędza mnie do działania. Codziennie czytam, testuję i wdrażam nowinki, którymi dzielę się tutaj z Tobą.

mitgroup.pl/